Beeld voor Winschoter “Anne Frank” Etty Hillesum

Foto: Catharina Glazenburg

WINSCHOTEN – Aan de Oranjestraat in Winschoten is gistermiddag een beeld van Etty Hillesum onthuld.

Gisteren vond tussen 11.00-15.00 uur Open Joodse Huizen plaats. Open Joodse Huizen is een programma van kleinschalige, particuliere herdenkingsbijeenkomsten, waarin herinneringen aan gebeurtenissen en mensen worden opgehaald. Geschiedenis komt tot leven.

Op drie verschillende locaties in de het centrum van Winschoten vertelden sprekers in een halfuur over Joodse Groningers. Zo vertelde Alex van de Ruit, kleinzoon van de Joodse fotograaf Gustav (Friedel) Tahl, over zijn grootvader Gustav Tahl die tijdens de oorlog ondergedoken zat op het dak van zijn fotozaak aan de Torenstraat. In het Rabbinaatshuis naast de voormalige Synagoge aan de Bosstraat kregen de bezoekers het levensverhaal van de familie Salomons te horen.

In de woonkamer van een woning aan de Oranjestraat nam journalist en columnist Erik Hulsegge de gasten mee naar de jaren ’20. In die tijd woonde daar de familie Hillesum. Na eerst aan de Engelselaan te hebben gewoond betrok deze familie het huis aan de Oranjestraat. Vader Louis (Levi) Hillesum was leraar klassieke talen aan het gymnasium. Hij was getrouwd met de Russische vrouw Rivka (Rebecca). Het gezin had drie kinderen:  Jaap (Jacob), Etty (Esther) en Mischa.

Het gezin woonde tot halverwege de twintiger jaren in de woning aan de Oranjestraat. Daarna verhuisden ze naar Deventer, waar vader Louis rector van het Stedelijk Gymnasium werd. Tijdens de oorlogsjaren werden vader, moeder en Mischa opgesloten in Kamp Westerbork.

Etty was in 1943 administratief medewerkster bij de Joodsche Raad en stond de bewoners van het kamp bij. Vanwege het werk genoot ze een uitzonderingspositie en mocht vrij het doorgangskamp in en uit. Meerdere keren is haar aangeboden onder te duiken, maar zij bleef trouw aan haar familie en de bewoners van het kamp. 

Moeder Rivka verzocht middels een brief de Duitsers haar gezin te sparen. Dit had een averechtse werking; het gezin werd op de trein naar Auschwitz gezet en daar op 30 november 1943 vergast. Etty was toen 29-jaar. Ook de oudste zoon Jacob, die als arts in Amsterdam werkzaam was, trof later dit lot.

Etty hield tijdens de oorlog dagboeken bij en schreef brieven over het leven toen. Deze zijn in 1981 in boekvorm met de titel: Het verstoorde leven uitgegeven.

Erik Hulsegge wist het publiek enorm te boeien met zijn verhaal. In twee sessies hingen in totaal zo’n 100 mensen aan zijn lippen en was het muisstil in de voormalige woonkamer van de familie Hillesum, waar nog veel authentieke details uit de vorige eeuw zichtbaar zijn. Hij vertelde hoe Etty met haar babybroertje Mischa in de kinderwagen uit wandelen ging en onderweg voor een gevonden cent Winschoter citroenballen (Balletjes van Berg) ging kopen bij Jozef Zuidema aan de Blijhamsterstraat. Moeder stond intussen bij het houten linnenrek de kokosmatten te kloppen.

Een verzonnen verhaal bleek achteraf, maar het zou best zo gegaan kunnen zijn. Aanleiding voor dit verhaal was een oude kinderwagen die de huidige bewoners op de zolder van de woning aan de Oranjestraat vonden. Deze is gemaakt in 1910 en zou best eigendom kunnen zijn geweest van de familie Hillesum. 

Na het verhaal werd buiten door burgemeester Pieter Smit en Marianne Kruijswijk van Cultuurhistorisch Centrum Oldambt een beeld van Etty Hillesum onthuld. Dit beeld is gemaakt door Wia Duintjer uit Hoogezand.

Het beeld is niet de enige herinnering aan de schrijfster Etty Hillesum. Aan de IJssel bij Deventer staat een monument voor haar wat dezelfde titel draagt als het boek dat over haar is uitgegeven. In Deventer is sinds 5 mei 1996 het Etty Hillesum Centrum gevestigd in een voormalige Joodse school. Het centrum organiseert activiteiten om de onderlinge verstandhouding in een multiculturele samenleving te bevorderen en de kennis over andere godsdiensten en culturen te vergroten.
De Deventer organisatie voor voortgezet onderwijs heet het Etty Hillesum Lyceum. Deze organiseerde van 2000 tot 2006 jaarlijks de Etty Hillesumlezing in samenwerking met onder meer de Saxion Hogescholen en het Etty Hillesum Centrum. Tot 2007 droeg het Lyceum aan Zee in Den Helder de naam Etty Hillesum College.
Aan de Universiteit Gent is in 2006 het Etty Hillesum Onderzoek Centrum (EHOC) opgericht dat zich bezighoudt met het onderzoek naar en de bevordering van de bekendheid van het werk van Etty Hillesum. Het EHOC is per 1 juni 2015 in Middelburg gevestigd, de geboortestad van Etty Hillesum. (Wikipedia)

Foto’s: Catharina Glazenburg

Klik HIER voor alle foto’s

 

Op het beeldmateriaal op de website van RTV Westerwolde rusten auteursrechten.