Boekrecensie De bewakers van Westerbork, auteur Frank van Riet

Foto: Jans Velthuis

SELLINGEN – Van de schrijver Frank van Riet heb ik, Pieter Palmbergen, toestemming ontvangen om mijn recensie over zijn boek De Bewakers van Westerbork te mogen publiceren.

Als schrijver van het boek “Onderduiken bij de bezetter”, over de Arbeidsdienst kampen, die er ook waren in Sellingen en Ter Apel, las ik in dit boek van Frank van Riet veel informatie en bevestiging over de omvang van het verzet langs de grens met Duitsland. Met dank aan de collega auteur Frank van Riet, ik heb genoten van het boek.

Vanaf 1935 kwamen uit Duitsland de Joodse vluchtelingen naar Nederland. Na 1937 kwamen er remmende maatregelen van Nederland om de groeiende aanloop te verminderen of zelfs te stoppen. De vluchtelingen werden over Nederland verspreid. Aanvankelijk wilde men een kamp in het westen bouwen. Het ministerie van Justitie achtte dat een kamp dichter bij de grens met Duitsland meer kans had om bij een eventuele Duitse bezetting onder Nederlands gezag te behouden. Op kosten van de Joodse asielzoekers werd eind 1939 kamp Westerbork gebouwd en betrokken door 125 Joodse bewoners. Door de enorme groei van het kamp werden in 1941 nog 24 grote barakken bijgebouwd voor 12.000 Joodse bewoners.

Omdat Nederland de Duitse bemoeienis wilde voorkomen, was er een sterke discipline en was er de bewaking van de Marechaussee en er waren Joodse mannen van de ordedienst. Hierdoor waren de bewoners betrokken bij het bestuur en werden ook gecontroleerd door meerdere personen die ook Joodse kampbewoners waren. In de eerste helft van 1942 moesten er van de bezetter grotere barakken bijgebouwd worden. Dit werd echter na veel vertragingen en protest gedaan.

Per 1 juli 1942 nam de bezetter het kamp over. De bezetter hield de Marechaussee aan als bewaking en eiste zelfs ook nog meer van deze manschappen. Ook werd de OD, de Joodse ordedienst aangehouden en vergroot. Zes door verwondingen deels afgekeurde SS-ers kwamen er als aanvulling bij. De Joodse ordedienst kreeg voorrechten en vrijstelling voor deportatie. Echter, dit had als gevolg dat ze in 1943 zelfs mee moesten werken om Joodse zieken en bejaarden in Amsterdam te vangen en naar Westerbork te brengen en andere klussen die anders de Duitsers zelf moesten doen. Desondanks gingen de meeste OD’ers later alsnog op transport. Het enige grote voordeel van de Joodse OD is geweest dat het geen gruwelijk nazi concentratie kamp is geweest in Westerbork. Het was zelfs mogelijk om tot in 1944 voedsel, tabak, gereedschap, brieven, enz. in het kamp te krijgen en brieven naar buiten te smokkelen. Het meest extreme is dat nooit ontdekt is dat er zelfs een geweer en kogels en handgranaten als aflossing van een schuld geleverd zijn aan een Joodse bewoner. Het was ook mogelijk dat 230 tot 300 Joden konden ontvluchten uit het kamp. Omdat de bezetter Marechaussees en anderen die toegang tot het kamp hadden, te vaak betrapte en dan zwaar had bestraft, kwam er voor de buiten bewaking het Amsterdamse Politie bataljon. Echter, ook hiervan bleek maximaal 10% loyaal aan de bezetter. Dit werd duidelijk nadat ze werden overvallen door Duitse eenheden. Ze werden gedwongen om te kiezen tussen een baan bij de Duitse politie of iets anders. De meesten werden door hun keuze voor iets anders overgeplaatst naar Delfzijl. Hier moesten ze in burgerkleding stellingen en bunkers bouwen voor de bezetter.

Het boek is zeer kundig door Frank van Riet geschreven en onderbouwd met de passende verklaringen. De sfeer, het dagelijks leven, de risico’s en het enige doel van de bezetter dat de deportatie onder elke voorwaarde moest doorgaan, zonder verzet en oponthoud. Verder is er aandacht besteed aan het verzet en de afstraffingen van de bezetter, in de regio en in kamp Westerbork, in de grensstreek met Duitsland.

Ingezonden door Pieter Palmbergen