De natuur door de ogen van Henk Kamstra

Foto: Henk Kamstra

WESTERWOLDE, TER APEL – Regelmatig publiceren wij artikelen over de natuur in Westerwolde op Westerwolde Actueel. Auteur is Henk Kamstra uit Ter Apel. Ook de foto’s zijn van zijn hand.

Vroege vlinders.
De eerste vlinder die ik in onze tuin opmerkte, was een klapwiekende dagpauwoog die op 12 februari , bij 5 graden Celsius, probeerde op temperatuur te komen. De volgende dag zat ze er nog maar daarna heb ik haar niet meer gezien. Dit is een van de dagvlinders die als volwassen insect overwintert. De samenstelling van het vocht in het lichaam van deze vlinders verandert zodanig dat het fungeert als een “antivries” . Ze kunnen daardoor temperaturen tot minus 20 graden Celsius in de winter doorstaan. Een vochtige kwakkelwinter kan wel dodelijk zijn.
De nachtpauwoog behoort net als alle andere insecten tot de z.g.koudbloedige dieren. Om het lichaam op “bedrijfstemperatuur” te krijgen , spreidt het zijn vleugels uit om zoveel mogelijk warmte naar het behaarde lichaam te transporteren. Dagvlinders proberen hun lichaamstemperatuur op zo’n 32-34 graden C te houden. Toen de temperatuur 10-15 tot zelfs 20 graden werd , kwamen ook de citroenvlinders uit hun schuilplaatsen. Deze hebben een andere strategie om op temperatuur te komen; ze zitten altijd met de vleugels gesloten haaks op de zon. Je ziet dan ook nooit een foto van een citroenvlinder met uitgespreide vleugels. Hoewel een vlinder door spierarbeid de lichaamstemperatuur een 5-8 graden kan doen stijgen, vrees ik toch dat een aantal vlinders, door het koude,natte weer met zelfs natte sneeuw vorige zondag, het niet hebben overleefd.

Super sneeuwmaan.
Op 21 februari was de maan 356.761 km. verwijderd van de aarde. Gemiddeld is die afstand zo’n 30.000 km. meer. Omdat het in die tijd in Noord-Amerika vaak sneeuwt, noemen de indianen daar de maan als hij voor de tweede keer dicht bij de aarde staat, de sneeuwmaan. Helaas waren de vooruitzichten slecht voor het noorden van het land; het zou bewolkt zijn. Omdat hij deze keer extra dichtbij was , had ik dat graag even gezien. Toen ik echter om 12 uur voor het naar bed gaan nog even een blik op de zuidelijke hemel wierp, zag ik tot mijn blijde verrassing een grote heldere maan . Dus toch maar even uit de hand de 400mm telelens op de maan gericht.

Bloeiende bomen.
Als ik in de laatste week van februari met mijn kleren langs een taxusstruik in de tuin streek , kwam er een wolk van stuifmeel af. Aan deze struik zullen geen rode vruchten komen: de Taxus baccata, venijnboom in het Nederlands is tweehuizig d.w.z. de mannelijke en vrouwelijke voortplantingsorganen zitten op verschillende struiken(bomen). De gehele plant is giftig, met uitzondering van het rode vruchtvlees van de vruchten. Als de vogels de vruchten eten wordt de pit niet aangetast en verlaat het lichaam zonder dat de vogel er schade van ondervindt. De boom kan 25 meter hoog worden. Tot in de Middeleeuwen werd het hout gebruikt voor het maken van bogen. Wie een aantal oude , grote exemplaren wil zien, moet eens aan de noord-westzijde van het klooster in Ter Apel kijken.
Ik ben elke keer weer blij als na afloop van Middeleeuws Ter Apel alle Taxusbomen nog aanwezig zijn.
Dat al in de jonge (nieuwe) steentijd , 5300 jaar geleden bogen van taxushout werden gemaakt bleek uit de vondst van een nog niet voltooide boog van taxushout die werd gevonden bij de wereldberoemde Ötzi die uit het gletsjerijs van het Ötztal te voorschijn kwam in Italië. Hij lag enkele meters van de Oostenrijkse grens. Ook de koperen bijl, die hij bij zich had, had een steel van taxushout.
Van de taxus boog uit de jonge steentijd die men in het Bargerveen bij Zwartemeer (Dr) vond, is de eigenaar nog niet gevonden.
Een andere boom die je nu in bloei kunt zien is de zwarte els. Hier vindt je echter de aparte mannelijke geel-bruine katjes en kleine vrouwelijke knopjes met kleine rode bloemblaadje op dezelfde boom. Dit heet daarom eenhuizig. De rode bloemblaadjes boven de gele mannelijke katjes zijn nog niet zichtbaar op de foto.

Roofvogels langs de weg.
Behalve de torenvalk zie je in de herfst en winter regelmatig buizerds langs de weg in de berm of op een paaltje zitten.
Hieruit trekken sommige mensen de conclusie dat er veel teveel buizerds zijn. Men vergeet hierbij dat buizerds o.a. op muizen jagen. En muizen maken hun nesten liever in de berm dan in de akker ernaast waar regelmatig geploegd word. Bovendien een deel van de buizerds zijn wintergasten uit het noorden van Europa. Let er eens op hoe verschillend een buizerd er uit kan zien. In Frankrijk noemt men hem dan ook buse variable (de gevarieerde buizerd).

Koningin heeft last van parasieten.
Als je in het vroege voorjaar twijfelt tussen een aardhommel en een veldhommel, dan is het vrijwel zeker een koningin aardhommel.
Toen ik de de foto’s die ik 25 februari van een koningin aardhommel op het scherm van mijn laptop wat nauwkeuriger bekeek, zag ik dat deze een aantal parasieten achter de kop met zich mee had genomen. Dit zijn z.g. deutonimfen van parasitaire mijten. De hommel neemt deze mee naar het nest waar ze zich vervellen tot volwassen mijten en zich voortplanten.

Jaarvergadering IVN Westerwolde-Oldambt met lezing Natuur in Oldambt.

Donderdag 14 maart 20-22 uur : “Jaarvergadering IVN Westerwolde Oldambt”. Dit gedeelte is enkel voor de leden van IVN Westerwolde-Oldambt.
21.15 uur lezing van Aart Jan Langbroek over natuur in Oldambt. Hierbij is iedereen welkom. Door ziekte is de lezing van Hendrik van der Ham komen te vervallen!
Plaats:Het Oude Wapen Blijham, Hoofdweg 70, 9697NL NL Blijham.

Ingezonden door Henk Kamstra

Op het beeldmateriaal op de website van RTV Westerwolde rusten auteursrechten.