BLIJHAM – Vanmiddag is het monument ter nagedachtenis aan de op 29 september 1941 omgekomen vliegtuigbemanning officieel onthuld.
Bij de kerk in Blijham wapperden vandaag de Nederlandse en de Engelse vlag. Dit ter ere van de officiële onthulling van het monument ter nagedachtenis aan de op 29 september 1941 bij de kerk omgekomen vliegtuigbemanning.
Het eerste gedeelte van de plechtigheid vond plaats in de protestantse kerk. Na de opening door de voorzitter van Stichting Het Blijhamster Dorpsleven, de heer Ko Nomden, en muziek, gespeeld door muziekvereniging DOK uit Blijham, nam de heer Harm Frits Korvemaker de aanwezigen mee terug in de tijd:
Op 29 september 1941 is een Wellington bommenwerper van het 115e squadron, de X9910 KO-Y op de terugweg van een missie boven Hamburg door een Duitse jachtvlieger beschoten en geraakt. Vlakbij de kerk aan het Oosteinde in Blijham is het vliegtuig om 22.52 uur in de lucht geëxplodeerd. De wrakstukken lagen rondom de kerk en een brandstoftank van een neergeschoten vliegtuig kwam op de toren terecht. Doordat het binnenwerk van de toren van hout was en de brandstof hierlangs naar beneden stroomde is de toren in een uur tijd afgebrand.
Vijf bemanningsleden verloren hierbij het leven en zijn begraven op het kerkhof achter de kerk. Dit zijn:
Arthur Robert HULLS, 26 jaar – Sergeant Pilot Royal Air Force – Piloot
James Henry GOODEY, 23 jaar – Sergeant Royal Australion Air Force – 2e Pilot, voorkoepel schutter
Thomas Douglas GRIFFITHS, 19 jaar – Sergeant/ Wireless Operator/Air gunner Royal Air Force – leerling radiotelegrafist/schutter
Thomas William BULL, 19 jaar – Sergeant/Wireless Operator/Air gunner Royal Air Force – radiotelegrafist
William Kenneth COLFE, 25 jaar- Pilot Officer/Air Observer Royal Canidian Air Force, – 2e luitenant waarnemer /bommenrichter
Het zesde bemanningslid kon zich redden door, net voordat het vliegtuig explodeerde, het toestel met zijn parachute te verlaten. Hij werd de volgende ochtend in een sloot bij een akker aangetroffen en meegenomen naar een boerderij, waar op dat moment het graan werd gedorst. Hierbij waren veel werklui aanwezig. Daardoor was het niet mogelijk de vondst van staartschutter Norman Robertson Shuttleworth – Pilot Officer Royal Air Force geheim te houden. Hij werd overgedragen aan de Duitsers die hem meenamen naar het gemeentehuis aan de Raadhuislaan in Blijham. Later werd hij overgeplaatst naar een Duits krijgsgevangenenkamp, waar hij de oorlog heeft overleefd.
Omwonenden gingen bij daglicht bij het neergestorte vliegtuig kijken. Sommigen namen spullen mee, zoals een parachute, waar later een trouwjurk van werd gemaakt, hout en een lange kabel die dienst deed als antenne. Deze spullen zijn later aan een oorlogsmuseum geschonken.
Het neerstorten van het vliegtuig, de verwoesting van de torenspits en ook de deportatie van Joodse burgers uit Blijham maakte grote indruk op de Blijhamster bevolking. Daar kwam op 10 februari 1942 ook nog het feit bij dat de torenklok door de Duitsers werd ingevorderd, om omgesmolten te worden tot oorlogsmateriaal.
In 1946 werd aan J Kort uit Groningen de opdracht tot wederopbouw van de torenspits gegeven. Maar omdat de financiën ontbraken werd dit uitgesteld. Wel kwam er in 1948 een nieuwe luidklok. In 1976 kwam er wel geld vrij om weer een torenspits te plaatsen en restauratie- en aanpassingswerkzaamheden aan de kerk uit te voeren. Hiermee was 313.000 gulden gemoeid, wat voor 95% werd gesubsidieerd. De overige 5% werd door middel van acties door de bewoners van Blijham bijeen gebracht.
Op 28 maart 1977 werd door de firma Heikens de nieuwe torenspits geplaatst. Dit was een groot spektakel, waarvoor het halve dorp uitliep. De toren kreeg een nieuw elektronisch uurwerk, die ook aan de zuidkant van de kerk zichtbaar was en bovenop de spits kwam een vergulde haan te staan. Met deze aanpassingen was de gapende oorlogswond verdwenen en was er niets terug te vinden van de voor het dorp erg ingrijpende periode. Alleen de Commonwealth War Graves van de vijf omgekomen jonge vliegeniers op het kerkhof zijn nog aanwezig.
Op 13 april 2020 was het 75 jaar geleden dat het dorp Blijham door Polen en Belgen was bevrijd van de Duitse onderdrukking. Om te voorkomen, dat de komende generaties niet weten wat er zich in 1941 heeft voorgedaan en ter nagedachtenis aan de vijf vliegeniers, die hun leven gaven voor onze vrijheid, ontwikkelde stichting Het Blijhamster Dorpsleven het plan voor een herdenkingsmonument. Het monument, gemaakt door metaalatelier Boombaard uit Blijham, werd direct bij de toren waar de Engelse bommenwerper is neergestort, geplaatst. Op het monument, wat is gemaakt van cortenstaal, is een tekstbord aangebracht. Deze is gemaakt door Studio Hoeked uit Blijham. De firma van der Wal zorgde er voor dat het terrein rond het monument netjes werd afgewerkt.
Met dit monument zal de plek waar de vijf vliegeniers in 1941 zijn omgekomen blijvend in herinnering blijven. Tevens zal het bijdragen aan de bewustwording bij de komende generaties, die duidelijk moet worden gemaakt, dat wij onze hedendaagse vrijheid moeten koesteren. Het herdenkingsmonument zal ook een educatieve waarde hebben en een toevoeging zijn bij de (plaatselijke) geschiedenis van het dorp Blijham. Bovendien heeft het informatieve waarde voor bezoekers die geïnteresseerd zijn in de historie van de streek.
Het herdenkingsmonument is gerealiseerd door Stichting Het Blijhamster Dorpsleven, met financiële steun van fondsverstrekkers, sponsoren en inwoners van Blijham. Het zou op 2 mei 2020 officieel worden onthuld. Dit kon toen vanwege de coronamaatregelen niet doorgaan, maar vandaag was het dan eindelijk zover. Nadat de heer Korvemaker zijn verhaal had beëindigd, DOK een aantal muziekstukken ten gehore had gebracht en de heer Willem Jan van Wijk een toepasselijk gedicht had voorgedragen, toog het gezelschap naar buiten. Daar werd het Wilhelmus gespeeld en blies de heer Stötefalk het taptoesignaal. Vervolgens werd het monument officieel door burgemeester Jaap Velema onthuld. Als eerbetoon aan de vijf slachtoffers speelde DOK het Engels volkslied.
De plechtigheid werd afgesloten met een hapje en een drankje en de woorden van de heer Korvemaker: Vandaag vieren we feest; herdenken doen we op 4 mei!
Foto’s: Jan en Catharina Glazenburg
HIER vindt u meer foto’s
