JIPSINGHUIZEN – In Jipsinghuizen is vanaf vandaag de kunstinstallatie (Wat) er rest van de Gen. Jammerkoren van kunstenaar Rover Indigo Bertels te zien. Dit in het kader van het project Social Disruptions, interventies in de publieke ruimte, dat georganiseerd wordt door de Groninger kunstruimte SIGN.
Het werk bestaat uit 6 markeringen waarvan de vorm is afgeleid van een wipgalg, behangen met objecten. Deze markeringen vertellen een historisch verhaal en geven het gebied aan waar de ‘veenbrandcultuur’ zijn intrede deed. De hele installatie is van oorspronkelijke, natuurlijke materialen vervaardigd.
De bewoners van Jipsingboertange zijn zondagavond in kennis gesteld van het bestaan van dit werk middels een cryptische mededeling in hun brievenbus. Bij het drukken werd een oude druktechniek gebruikt.
Naar verluid heeft een boer genaamd Jan Kruse, te Wildervank, net na de eeuwwisseling deze “veenbrandcultuur” uitgevonden (de praktijk van het verbranden van de bovenste laag veen, of ‘bonksel’, om vruchtbare as te verkrijgen), waarin jammerkoren gezaaid kon worden. Het wankele graan, boekweit, leverde jaarlijks duizenden guldens op, maar was onbetrouwbaar. Vroege vorst kon de hele oogst doen mislukken. Duizenden hectares werden echter jaarlijks verschroeid, terwijl boeren met as gevulde zeven door de veenvelden zwierven. De bovenste laag hoorde niet te branden, maar moest gewoon tot as vergaan.
De laatste geschiedenis hiervan is niet alleen verbonden met de voordelen van de veenbrandcultuur, waardoor vruchtbare as werd verkregen waarop het jammerkoren/ boekweit gezaaid werd. Dit bracht vooral in het begin rijkdom aan de juist armere boeren. Later echter betekende dit ook de uitbuiting van de grond en arbeiders, verpachting van land, vervuiling door vette rook tot uiteindelijke afgravingen en daardoor vernietiging van het hoogveen.
De boekweitcultuur werd een voorbode van ‘etatelijkheid’ van industrialisatie en welvaart.
De “boekweitcultuur” werd zo een klein maar krachtig onderdeel van het staatsapparaat van interne kolonisatie, dat ernaar streefde zijn fundament uit te breiden en te versterken.
In dit werk van Rover Indigo Bertels wordt Jan Kruse niet alleen als de ontdekker en weldoener gezien maar ook als zondebok; alles wat met deze geschiedenis te maken heeft, wordt in dit werk aan hem gelieerd.
Rover Indigo Bertels-Andréa is in 2025 afgestudeerd aan de Gerrit Rietveld Academie Amsterdam.
Social Disruptions is een reeks artistieke interventies door zes kunstenaars in de openbare ruimte van Groningen stad en ommeland. Tot en met 23 mei verschijnen er nog kunstwerken en performances in de publieke ruimte. Ga voor meer informatie naar www.sign2.nl of op social media: @sign.projectspace.
Bron en beelden: Sign
