ONSTWEDDE, BENNEKOM – Hanne Wilzing is in het bezit van een parachutisten vouwfiets. Hieronder leest u hoe hij aan deze bijzondere fiets kwam.
Het was ergens rond 2005 dat ik bij mijn neef Derk Huitsing* aan de Brink in Onstwedde was en we in gesprek kwamen over oude fietsen. ‘O ik heb nog n ol parachutistenfietske op dele liggen’ zei Derk. We liepen samen de schuur in, maar die was rijk gevuld en we konden hem niet vinden. Derk overleed in 2011. Toen zijn kinderen de oude boerderij leegruimden kreeg ik een telefoontje dat hun vader over ons gesprek had verteld en ze mij het fietsje wilden geven. Zoon Johan Huitsing kreeg in de jaren 60 van de vorige eeuw de fiets van bakker Jan van Dam van de Havenstraat. Helaas is er niet meer over de verdere herkomst van de fiets bekend.
De vouwfietsjes, parabikes, werden onder meer gebruikt door de Britse en Canadese luchtlandingstroepen bij de slag om Arnhem (onderdeel van Operatie Market Garden). Maar ook de grondtroepen gebruikten ze op tijdens D-Day op 6 juni 1944 e.v. De fietsen werden gemaakt door Birmingham Small Arms Company waar ook wapens en militaire motorfietsen werden geproduceerd. De letters ‘BSA’ staan op het grote tandwiel van de fiets.
Door de 2 vleugelmoeren (onder en bovenop het frame) los te draaien kan de fiets dubbelgevouwen worden. De parachutist hield de fiets voor zich of juist achterop met de wielen naar boven vastgemaakt aan de hanglijnen. Zo werd voorkomen dat er bij de landing een slag in het wiel kwam. De fietsen vergrootten de mobiliteit en dienden om na de landing snel de luchtlandingsbataljons te hergroeperen.
Maar de fietsjes zijn ook door andere troepen en voor andere doeleinden gebruikt. Naast de parafietsjes ontwikkelden de Engelsen ook de Welbikes, lichtgewicht vouwscooters (32 kg, 98cc 2-tactmotor). Deze werden in een speciale container geplaatst en met een parachute gedropt.
Het framenummer staat op het ‘achterpat’ (bij de achteras): R 24471. Er is geen duidelijk framenummer-overzicht van de BSA vouwfiets. De inschatting van de heer Bob Kos van het Nationaal Militair Museum Soesterberg en het Marinemuseum Den Helder is dat de fiets eind 1942/begin 1943 gemaakt moet zijn. Alle nummers beginnen met een R. In 1942 werd begonnen met R01 en in 1943 werd geëindigd met R70000.
De fiets is enkele keren overgespoten/geverfd. Het frame en de meeste onderdelen zijn origineel, zoals de wielen met 32 spaken voor en 40 achter. Het BSA-zadel is vervangen door een ‘Leppers’. Ook het stuur is niet origineel. Daarop staat het merk ‘KNP’ van lak-, nikkel- en fietsonderdelenfabriek Kuipers Nieuwe Pekela (2). ‘Nikkeltje Kuper’ zeiden ze in Pekela.
De fiets heeft vele jaren in mijn schuurtje gehangen. Kinderen en kleinkinderen kennen allemaal het verhaal. Bij de Airborne-herdenking in onze huidige woonplaats Bennekom staat hij in de tuin. Op 5 mei 2025 werd de fiets tentoongesteld bij het Bevrijdingsfeest in Onstwedde. We zoeken een museum of andere publieksplek waar het verhaal van de BSA-vouwfiets ook in de toekomst verteld kan blijven worden. Een kleine tastbare getuige van onze bevrijding, de offers die gebracht werden en een appèl om zuinig te zijn op onze vrijheid.
(1) Derk Huitsing (29 juni 1922 en +22 mei 2011) trouwde in 1949 met mijn nicht Zwaantje Wilzing (2 november 1926 en +30 oktober 1926). Ze woonden op de oude boerderij aan de Brink, de stee waar volgens Klaas Meijer al in 1483 boeren uit het Huitsinggeslacht woonden. Deze boerderij werd in 2013 afgebroken. Zwaantje werd geboren op het Hoisinghstee in Smeerling. Zie www.aaltjesstee.nl
(2) Bron: netwerk ‘De oude fiets’ oudefiets.nl en Nationaal Fietsmuseum Velorama velorama.nl. De fabriek van Geert Kuipers in Nieuwe Pekela werd in 1903 gesticht.
Bron en foto’s: Hanne Wilzing
