BOURTANGE – In aanloop naar de 40e editie van de VriendenLoterij Open Monumentendag vond vrijdagmiddag de officiële opening van het monumentenweekend in Westerwolde plaats. In ’s Lands Huys in Bourtange kwamen genodigden bijeen voor een middag waarin vooral het belang van het behoud van historisch erfgoed centraal stond. De openingshandeling vond aansluitend plaats bij de Standerdmolen van Bourtange.
Open Monumentendag wordt ieder jaar in het tweede weekend van september gehouden. Op zaterdag 12 en zondag 13 september 2026 zijn duizenden monumenten in heel Nederland gratis toegankelijk voor het publiek. Het thema van deze 40e editie is ‘Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid’. De landelijke opening vond vrijdag plaats in de gastprovincie Flevoland.
Met naar schatting zo’n twee miljoen bezoekers is Open Monumentendag het best bezochte gratis culturele evenement van Nederland.
Belang van erfgoed
De genodigden werden in ’s Lands Huys welkom geheten door Ton Kuper, voorzitter van het Open Monumentendag Comité Westerwolde. Samen met de commissieleden zet hij zich jaarlijks in voor het behoud en de openstelling van historisch erfgoed in de gemeente Westerwolde.
Roeli Broekhuis, directeur van Erfgoed in Groningen, vertelde vervolgens over de brede betekenis van erfgoed. Dat bestaat volgens haar uit veel meer dan alleen historische kerken, borgen, boerderijen en andere gebouwen. Ook de Groningse taal, oude gewassen en begraafplaatsen maken deel uit van het erfgoed van de provincie.
Om erfgoed voor de toekomst te kunnen behouden, zijn volgens Broekhuis geld, deskundigheid en onderzoek nodig. Daarbij zijn de vele vrijwilligers en betrokken inwoners van groot belang. Zij sprak haar waardering uit voor hun inzet.
Westerwolde en de molens
Daarna was het woord aan Paul Casteleijn, molenaar van De Korenbloem in Vriescheloo en lid van de Molenwerkgroep Oost-Groningen. Hij vertelde over de molens in Westerwolde en de rol die deze monumenten door de eeuwen heen hebben gespeeld.
In de gemeente Westerwolde staan zeven molens. Regelmatig vinden er onderhoudswerkzaamheden plaats om de monumenten in goede staat te houden. Dit voorjaar werden onder meer de molens in Bellingwolde en Bourtange onderhouden. In het najaar staan werkzaamheden aan de molens in Veelerveen en Vriescheloo gepland.
Bijzonder zijn onder meer de standerdmolens in Ter Haar en Bourtange. De molens zijn tegenwoordig vooral monumenten, hoewel sommige nog regelmatig draaien. Casteleijn vertelde dat molens al eeuwenlang onderdeel zijn van het landschap en oorspronkelijk onder meer werden gebruikt voor het malen van graan.
Naast de molens telt Westerwolde drie fabrieksschoorstenen die herinneren aan de industriële geschiedenis van de streek: die van de voormalige steenfabriek in Blijham, de melkfabriek in Laude en de voormalige aardappelmeelfabriek in Ter Apel. De fabrieken zijn niet meer in gebruik, maar de schoorstenen zijn bewaard gebleven als industriële monumenten. Samen met de molens herinneren ze aan de arbeid en bedrijvigheid die bijdroegen aan de welvaart in de regio.
Eerste optreden wethouder Hemmen
De middag werd afgesloten door wethouder Herma Hemmen. Het was haar eerste optreden als wethouder van de gemeente Westerwolde. Hemmen werd op 21 juni als wethouder geïnstalleerd, na twaalf jaar actief te zijn geweest als raadslid. Als geboren en getogen Ter Apeler kent zij de monumenten en historie van de gemeente goed.
Een bijzondere plek voor haar is het Land van Aine bij de voormalige aardappelmeelfabriek in Ter Apel. Ook de beschilderde fabrieksschoorsteen kwam ter sprake. Hemmen noemde de graffiti op de schoorsteen ‘kunst op een kunstwerk’.
Volgens de wethouder is het belangrijk om ook jongeren bij het erfgoed te betrekken. Door hen kennis te laten maken met monumenten en de verhalen erachter, kunnen zij gaan nadenken over de vraag hoe dit erfgoed ook voor toekomstige generaties behouden kan blijven.
Ook Hemmen benadrukte de belangrijke rol van vrijwilligers. Zij zijn volgens haar onmisbaar bij het in stand houden van monumenten en het organiseren van activiteiten eromheen. De gemeente is hen daarvoor dankbaar.
Vang lichten bij Standerdmolen
Na een korte pauze was het tijd voor de officiële openingshandeling bij de Standerdmolen in Bourtange. Hemmen wist vooraf niet wat haar te wachten stond en bekende dat ze het best spannend vond. ‘Als ik maar niet in de wieken hoef te hangen’, grapte ze.
Dat bleek gelukkig niet nodig. Hemmen mocht de vang van de molen lichten door aan het vangtouw te trekken. Daarmee werd de rem losgetrokken, waarna de wind het wiekenkruis van de historische molen in beweging kon zetten.
Als dank voor hun bijdrage aan de opening ontvingen de drie sprekers een pakket met streekproducten. Hemmen liet weten dat zij de inhoud daarvan met het college zou delen.
Monumenten bekijken in Westerwolde
Tijdens Open Monumentendag zijn in de gemeente Westerwolde verschillende monumenten voor het publiek geopend. De meeste deelnemende locaties zijn zaterdag en zondag tussen 10.00 en 17.00 uur te bezoeken. De openingstijden kunnen per locatie iets verschillen en sommige monumenten zijn slechts één van beide dagen geopend.
Een volledig overzicht van de deelnemende monumenten en de openingstijden is te vinden via de Historische Vereniging Westerwolde en Visit Groningen.
Bekijk het volledige overzicht en de folder van Open Monumentendag Westerwolde
Foto’s: Jan en Catharina Glazenburg
